***บรรพตวิทยาศึกษาสถาน
อยู่อำเภอเวียงแก่นแดนกันดาร
ติดเพื่อนบ้านลาวรัฐสังคมนิยม

ใกล้เชียงของผองชนวกวนเที่ยว
ขึ้นเขาคดลดเลี้ยวเหลียวสุขสม
ภูชี้ฟ้าผาตั้งหวังชิดชม
คนนิยมชวนกันสัญจรมา

ปีนสิงขรจรโขดโลดขุนเขา
ชมลำเนาน้ำโขงไหลโค้งขด
ขุนเขาเหลื่อมเชื่อมกันงามหลั่นลด
มองโขงคดเคี้ยวหายลับสายตา

ตะวันรอนอ่อนแสงแดงเด่นงาม
ลาเขตคามขุนเขาเหล่าพฤกษา
ลับวงกตบรรพตวิทยา
ความมืดมาทอดทับให้หลับนอน

หมู่ครูดอยหงอยเหงาเผ้าบ้านพัก
คำนึงรักเคยเคล้าแต่เก่าก่อน
มาอยู่เดียวเปลี่ยวนิทราอาลัยวอน
ต้องกอดหมอนนอนนึกตรึกตรอมทรวง

เดือนธันวาหน้าเหมันต์สั่นเหน็บหนาว
เป็นคราคราวเจ็บจนบนเขาหลวง
เสือโคร่งออกดอกเห็นงามเด่นดวง
คนทั้งปวงชมเล่นเป็นบุญตา

อากาศเย็นเป็นนิจเนื้อเหน็บหนาว
ต้องนอนยาวเอาผ้าห่มถมกายหนา
เมฆหมอกมัวซัวเขาเคล้ากายา
ใส่เสื้อผ้ากันหนาวเหงาอารมณ์

โรงเรียนอยู่สันโดษโขดกันดาร
นักเรียนเพียรเขียนอ่านขับขานขรม
เคยเป็นครูอยู่สถิตพินิจชม
เพียรเพาะบ่มศิษยามาสองนาน

สอนนักเรียนเพียรรุดวุฒิอุดม
ให้ชื่นชมฝึกฝนจนแตกฉาน
หวังเติบใหญ่ได้ดีมีกิจการ
มีหลักฐานเด่นดัดพัฒนา

เด็กเผ่าม้งพงศ์เย้าเขาขันติ
น่านันทิมิตรเล่ห์เสน่หา
อีกทั้งจีนยูนนานชาญวิชา
ร่วมศึกษาเสพสุขทุกข์ด้วยกัน

คิดถึงครูรัชฎาคนน่ารัก
เจ้าผ่องพักตร์พริ้งพราวดั่งสาวสวรรค์
เคยขอข้าวขอแกงแบ่งกินกัน
แสนสุขสันต์อนันต์นิตย์มิตรไมตรี

อาลัยครูไพศิษฐ์มิตรตายจาก
เพราะฤทธิ์รากโรคสุราพาเป็นผี
ทิ้งลูกเมียเสียอุปถัมภ์ช้ำชีวี
ยังราคีหนี้สินรินรัดตัว

คิดถึงครูประพจน์จดใจรัก
เคยชวนชักดีดกีตาร์พายิ้มหัว
ร้องเพลงกันฉันเพื่อนเหมือนครอบครัว
บันเทิงทั่วทั้งหมดไม่อดโซ

คิดถึงครูหนุ่ยหนุ่มคุ้มวังสำราญ
อยู่เนิ่นนานนับว่าครูอาวุโส
ชอบสุราฮาเฮร้องเยโย
ไม่พูดโม้ใจจิตคิดซื่อตรง

ครูสนุกสูงขาวสาวสาวรัก
อิจฉานักลื้อลาวเฝ้าใหลหลง
ขี่ชอปเปอร์ไปลำปางทางขึ้นลง
กลับมาคงวงบบรรพตวิทยา

ได้รักกันฉันทาประสายาก
ร่วมลำบากทุกข์สุขขลุกกันหนา
เวลาเย็นเป็นวงส่งเสียงฮา
ป้อกเด้งมาพากันพนันซื้อ

ครูปติซื้อห้าบาทมาดขี้จิ๊
สนุกนิมิเล่นเช่นกระสือ
สองใบได้ห้าแต้มแย้มยิ้มอือ
ไพ่เจ้ามือบอดใบ้ก็ได้กิน

รำพึงถึงบ้านพักตำหนักเหล็ก
เป็นห้องเล็กแคบคับอับรุบหรู่
ใกล้ป่าปกรกเลี้ยวกลัวเงี้ยวงู
อาศัยอยู่เย็นเฉียบเงียบวิญญาณ์

กุหลาบป่าผาตั้งช่างงามสิ้น
สุคนธ์รินรวยรื่นชื่นนาสา
เปรียบสาวเย้าเผ่างามยามแย้มมา
ปลุกอุราชวนตรึกนึกแนบทรวง

คิดถึงบ้านร้อยสี่ที่ปองรัก
เพ็ญพิศพักตร์ผ่องผลิที่ห่วงหวง
แม่มองเมินเดินหลบไม่คบควง
รักใหญ่หหวงไม่สนใจในทำนอง

เฝ้ารำพึงตรึงจิตคิดครวญคร่ำ
ต้องชอกช้ำชวดชมประสมสอง
หมายจันทร์เพ็ญเด่นนภามาเคียงครอง
กลับขัดข้องเช่นกระต่ายที่หมายจันทร์

นึกบ้านหนองเหมือนอกฟกน้ำหนอง
ที่มาต้องโศกเศร้าเฝ้าแต่ฝัน
อยู่บรรพตวิทยามานานครัน
แต่ฉันนั้นยังอยู่เดียวเปลี่ยวเอกา

คิดถึงบ้านศิลาแดงแหล่งม้งงาม
ไปเยี่ยมยามสุดสวาทประหลาดหนา
พบสาวแซ้แม่ม่วนชวนสันทนา
กินข้าวปลาต้มถั่วกลั้วกับเกลือ

คิดหลิวฮินหุ่นเย้าสาวบ้านหนอง
งามใยยองผ่องผิวหลิวเหลืองเหลือ
อยู่หอพักตักแกงแบ่งจุนเจือ
ได้ข่าวเมื่อปลายแล้งแต่งงานแล้ว

คิดถึงแขแม่ค้าบ้านผาตั้ง
เคยไปนั่งสั่งกินลิ้นอร่อย
สุขอุราร่าเริงเชิงดงดอย
ไม่สำออยอิดระอาโรยราแรง

สั่งสอนศิษย์จิตใจให้ความรัก
ไม่ผ่อนพักมักเคืองเรื่องผิดแผลง
แม้นเงินเดือนเลื่อนไหลไม่เพิ่มแพง
เฝ้าเติมแรงสอนศิษย์เต็มวิทยา

คนละเอียดเกียรติศักดิ์นักบริหาร
บริการครูศิษย์ไม่อิดหนา
สร้างอาคารมัธยมสมศักดา
เป็นบุญญาผองชนบนเขาซ้อน

อยู่สองปีมีเข็ญมาเป็นเหตุ
ต้องทุเรศแรมร้างห่างสิงขร
กตัญญูบ้านเกิดเทิดมารดร
จึงต้องจรย้ายมาหาพงศ์พันธุ์

อยู่สุขสมวังคมคายห้วยยายจิ่ว
ในเถื่อนทิวเทพสถิตไม่ผิดผัน
ชัยภูมิพฤกษาล้วนป่ามัน
คนขยันเขย่งขยับกับกสิกรรม

ถึงลาร้างห่างไกลแต่ใจคิด
ครั้งสนิทชิดบรรพตรสชื่นฉ่ำ
ลิขิตขีดเขียนไว้ใช้ช่วยจำ
เป็นลำนำอนุสรณ์แต่ก่อนเอยฯ

****************************

ตำนานรักผาตั้งคำกลอน

ณ หุบเขาเนาพนานามผาตั้ง
มีผัวเมียเคลียคลอครองสัจจัง
เลี้ยงชีพยังอยู่ได้ด้วยไร่ดอย

กระท่อมน้อยคอยบังทั้งลมฝน
ถึงทุกข์จนขนก่อมิท้อถอย
เมียรักผัวครัวหาดาไว้คอย
เลี้ยงลูกน้อยเกิดสง่ากว่าหกปี

ลูกเป็นชายสายโลหิตจิตสดซื่อ
พ่อตั้งชื่อเชิดชาติฉลาดศรี
อยู่บรรพตวิทยาศึกษาดี
ปอหนึ่งสองสามสี่เรื่อยรี่มา

เพื่อนร่วมชั้นชื่อจรรยามารยาท
งามพิลาสนาฏเสน่ห์ดังเลขา
อยู่หมู่บ้านร้อยสี่ศรีพนา
เป็นธิดาเศรษฐีมีเงินทุน

ทั้งสองเขียนเรียนแข่งสำแดงปราชญ์
ชิงฉลาดในชั้นครูท่านหนุน
จบมัธบ่มวิชาเป็นนาบุญ
จนเริ่มรุ่นหนุ่มสาวคราวเดียวกัน

นายเชิดชาติถามว่าจรรยาเอ๋ย
เราคุ้นเคยกันมาในป่าสวรรค์
จบมอสามตามยากต้องจากกัน
เธอกับฉันจักไปที่ไหนดี

จรรยาว่าจักไปในเมืองหลวง
คนทั้งปวงต่างไปในกรุงศรี
ศึกษาต่อพอจบเปรียญตรี
ก็จะมีงานเงินเจริญคน

เธอจักไปไหนหนอขอสัญญา
จะห่วงหาฉันไหมในแห่งหน
ความหลังครั้งร่วมเรียนเพียรฝึกตน
จักลืมหล่นร้างไหมเมื่อไกลตา

นายเชิดชาติตอบว่าข้าจนคนยาก
จักลำบากกายใจที่ในป่า
เธอจะไปได้ดีมีวิชา
จงอุตส่าห์จนสำเร็จเป็นเพชรงาม

อันความรักความหลังครั้งคราวนี้
ถึงชีวีสิ้นลาภต้องหาบหาม
จักรักใคร่ใฝ่หาจรรยางาม
ปองรักตามติดชิดเป็นนิจไป

จรรยาฟังฝังจิตสนิทถนอม
งามละม่อมชื่นสัตย์อัชฌาสัย
อันสัจจาอาวรณ์ก่อนจากไกล
เธออย่าได้คืนคลอนถ่ายถอนคำ

ฉันเป็นหญิงจริงจิตไม่ปลิดเปลี่ยน
ไม่วกเวียนหวั่นไหวให้ใครขำ
ขอตั้งสัตย์หัทยารักษาธรรม
เป็นบุญกรรมนำสองได้ครองกัน

เชิดชาติชอบตอบว่าป่าดงดอย
จะเหงาหงอยคอยจรรยาแม้คราฝัน
ถึงทุกข์ทนจนหนักจักหักฟัน
จวบถึงวันสมสองได้ครองกัน

อันคืนวันผันผายเหมือนสายน้ำ
เชิดชาติทำไร่ดอยคอยแผ้วถาง
จรรยาเพียรเรียนจบพบช่องทาง
ต้องเหินห่างผาตั้งครั้งดรุน

ลืมเชิดชาติขาดติดต่อพอพบใหม่
เปลี่ยนนิสัยฟุ้งเฟ้อเธอเงินหมุน
ทันสมัยในสังคมนิยมทุน
แอบอกอุ่นกับสามีมีเงินเดือน

กลับผาตั้งครั้งตรุษจีนรวยสินทรัพย์
จรรยารับให้ทุนบุญใดเหมือน
พบเชิดชาติรับว่าข้าแชเชือน
ขอโทษเพื่อนเถิดหนาอย่าเคืองเลย

เชิดชาติตอบปลอบว่าอย่าลำบาก
ความพลัดพรากเป็นธรรมดาข้าชาเฉย
แม้นเป็นคู่คงได้อยู่ประคองเชย
เมื่อลับเลยแผ่เมตตาอารีกัน

ดอยกับฟ้าข้าอยู่เป็นคู่สุข
ถึงเป็นทุกข์เหนื่อยล้าก็อย่าหยัน
เมื่อทุกข์กายหายไปใจสุขพลัน
เดือนตะวันเป็นเพื่อนเหมือนก่อนมา

จงอยู่ดีมีสุขอย่าทุกข์ร้อน
ความเก่าก่อนถือเป็นฝันกันเถิดหนา
รักผัวตัวครัวไฟอย่าไลลา
มีลูกยาสืบพงศ์เป็นมงคล

ฟังเจรจาอาวรณ์สะท้อนจิต
จรรยาคิดกลับใจก็ไร้ผล
อดีตกาลผ่านไปในสากล
สุดเรียกค้นคืนเห็นเป็นปัจจุบัน

นางอำลาเชิดชาติอนาถจิต
พ่อมิ่งมิตรสุขหนาอย่าเดียดฉันท์
ตรุษจีนหน้ามาเห็นเป็นเพื่อนกัน
ให้เหมือนวันร่วมเพียรเรียนวิชา

จะกล่าวถึงเม่ยรินปิ่นดงดอย
เป็นสาวน้อยเมี้ยนนามงามหนักหนา
บ้านเชิดชาติชิดใกล้แต่ไรมา
ต่างคบหาช่วยเหลือเมื่อมีงาน

นางหมายรักปักใจในเชิดชาติ
มิได้ขาดห่วงหาเรื่องอาหาร
เอาผักหนามตามยากฝากเจือจาน
สมัครสมานสานจิตมิตรไมตรี

บอกเชิดชาติไปขอพ่อบอกแล้ว
เป็นเพื่อนแก้วร่วมคาอย่าหน่ายหนี
ขอร่วมชาติปรารถนาเป็นนารี
คู่ชีวีสุขสวัสดิ์บำบัดภัย

เชิดชาติขอพ่อนางให้วางจิต
จักรักชิดเม่ยรินตราบสิ้นขัย
ทั้งทุกข์โศกโรคร้ายในกายใจ
เมื่อเป็นไรขอเป็นคู่อยู่เหลียวแล

งานมงคลมนต์เสน่ห์บุพเพสร้าง
ทั้งสองข้างเห็นชอบตอบกระแส
เชิดชาติแต่งเม่ยรินกินจอแจ
แขกโห่แห่ให้พรคำสอนใจ

ครั้นสำเร็จเสร็จค่ำนำเจ้าสาว
งามพริ้งพราวยิ้มย่องจิตผ่องใส
ส่งเข้าหอขอเจ้าบ่าวรับเอาไป
ช่วยชิดใช้รักษาพยาบาล

เชิดชาติเอ่ยเม่ยรินกินนรน้อย
ช่างชดช้อยชื่นตากว่ากล่าวขาด
พี่ขอฝากรากรักภักดีนาน
ตราบวายปราณมอดม้วยด้วยบุญกรรม

ฝ่ายเม่ยรานผินหน้ามาตอบถ้อย
จงรักร้อยเลี้ยงชุบอุปถัมถํ
เป็นปัญญาพาสว่างทางชอบธรรม
ช่วยชักนำปฏิบัติตัดโศกา

เชิดชาติวาดพาดนางไว้กลางตัก
จุมพิตพักตร์ดื่มเหล่ห์เสน่หา
กอดกระหวัดหรัดรื่นชื่นวิญญาณ์
แนบกายาเยียดยัดถนัดนอน

เกิดกระเทือนเลื่อนลั่นสนั่นดิน
ทั้งโขดหินเผยอแยกแตกผันผ่อน
สิงโตกล้าผาตั้งคลั่งดอยดอน
แทรกสิงขรผ่อนขยับกลับไปมา

ฟ้าคำรณฝนหลั่งหลังตั้งเค้า
นางรองเอาฝนสาดตามปรารถนา
จวบรุ่งสางต่างตอบถ้อยร้อยกิจจา
ตามประสาโลกมนุษย์ไม่หยุดลง

อันชีวิตกิจประจำต้องทำกิน
ในท้องถิ่นไพรพนาป่าระหง
สองสมชิดคิดปรึกษาพากันลง
ไปถางพงปลูกข้าวของชาวดอย

หอมหัวใหญ่ได้ราคาพากันปลูก
รักพันผูกเคียงข้างไม่ห่างถอย
ผัวถางถกยกหนักเมียรักคอย
ชิใช้สอยปลูกปักตักน้ำกิน

ทุกวี่วันหมั่นสร้างทางกสิกิจ
สุจริตสร้างเสริมเพิ่มทรัพย์สิน
ฟ้าเมฆฝนหล่นหลั่งพร่างพรมดิน
นางเม่ยรินเชิดชาติคลาคลาดจน

เสร็จจากงานบ้านน้อยคอยสองรัก
เข้าครองพักแฝงแฝดหลบแดดฝน
ฤดูเดือนเคลื่อนคล้อยค่อยเวียนวน
นฤมลเม่ยรินกินเปรี้ยวดอง

นางบอกผัวตัวรักว่ามีลูก
ยิ่งพันผูกพูนเพิ่มเฉลิมฉลอง
เชิดชาติจูบลูบเมียเคลียคลอครอง
ฟังที่ท้องปากว่าข้าอาทร

เราทั้งสองต้องไปให้สมภาร
ท่านประทานพรขลังและสั่งสอน
วัดผาตั้งหลังเขาเนาเนินดอน
คืนนี้นอนพรุ่งหน้าข้าพาไป

นางนอนแอบแนบผัวยิ้มหัวหลับ
ดาวเดือนดับตื่นนิทราเห็นฟ้าใส
จัดจังหันอันหอมพร้อมกันไป
กราบกรานไหว้ท่านสมภารขอปันพร

หลวงตาเห็นเอ็นดูในหมู่มนุษย์
ไม่สิ้นสุดความรักที่จักถอน
เกิดเจ็บตายกายขลุกทุกข์สืบจร
จึงสั่งสอนเอาพระไตรไว้ติดตัว

มีพุทโธธรรมโมสังโฆมั่น
ทานศีลอันบุญประเสริฐเทิดไว้หัว
อันชั่วโฉดโกรธร้ายละอายกลัว
อย่าเมามัวอบายมุขคลุกเคล้าตน

ผัวรักเมียเมียรักผัวกลัวพลาดผิด
ต้องพูดคิดแต่ดีมีเหตุผล
อย่าหึงหวงหุนหันกันอึงอล
ทั้งสองคนจึงจักได้เต็มในพร

ลูกเกิดกายชายหญิงจริงประจักษ์
แม้นว่ารักต้องเพียรเวียนสั่งสอน
ส่งเสริมสิทธิ์วิทยาเป็นอาภรณ์
เมื่อจากจรลูกจะได้ใช้เลี้ยงกาย

ทั้งสองกราบนมัสการซาบซ่านจิต
จำภาษิตศึกษาปัญญาฉาย
ลากลับบ้านผ่านเหมือนเก้าเดือนปลาย
เกิดลูกชายเม่ยรินสมอินทรีย์

จะกล่าวถึงจรรยาคราอยู่กรุง
นางรวยรุ่งธุรกิจติดวิถี
ส่งคนไปใต้หวันงานเงินดี
แต่สามีแอบผลาญร้าวรานใจ

ผัวลักลอบชอบใจในหญิงอื่น
นางขมขื่นฝืนหน้าพูดปราศรัย
ขอเลชิกร้างห่างลากันคลาไคล
ตามแต่ใครใฝ่จิตคิดเลือกทำ

พ่อของนางทางการท่านจับผิด
เพราะชิดติดยาบ้าคณาหนำ
ศาลลงโทษถึงคุกจุกประจำ
จรรยาน้ำตารินไม่สิ้นทรวง

คิดเตลิดเชิดชาติซึ่งขาดกัน
จะพลิกผันรักเก่าครั้งเฝ้าหวง
ขอคืนใหม่ไม่เหเรรวนลวง
จะเติมตวงชดใช้ให้พอเพียง

ถึงตรุษจีนจรมาบ้านผาตั้ง
น้ำตาหลั่งรินตกอกเป็นเสี่ยง
ขาดคนรักพักอยู่เป็นคู่เคียง
จะถามเถียงรักคืนมาชื่นใจ

ไปเชิญชวนเชิดชาติเหมือนญาติกัน
ร่วมสังสรรเสกศรีวันปีใหม่
นางเม่ยรินกินแหนงคลางแคลงใจ
แต่อดไว้กลัวเสียการงานปรีดี

นางบอกผัวตัวว่าอย่ามาดึก
เพราะคิดนึกกลัวเสือเป็นเหยื่อหมี
จะทำผิดคิดผิดริดรอนดี
ให้เป็นที่ฟูมฟกอกตรอมตรม

เชิดชาติไปได้กินดิ้นตามเพลง
ร้องบรรเลงหลายประสานขับขานขรม
เพื่อนร่วมรุ่นอุ่นใจได้เกลียวกลม
กับประสมสืบสานคืนวานวัน

จรรยาชวนเชิดชาติชั้นดาดฟ้า
สนทนาความเก่าเล่าความฝัน
จะได้ไหมให้ทวนหวนรักกัน
จะยึดมั่นสัญญาถ้าอภัย