นิติรัฐ...คืออะไร?

จากบลอก "ความหมายของนิติรัฐ" ของอาจารย์ธีระ สุธีวรางกูร

ทุกวันนี้ คำว่า "นิติรัฐ" ถูกนำไปกล่าวอ้างกันมากในสังคมไทย โดยเข้าใจกันว่า "นิติรัฐ" คือ "รัฐที่ปกครองโดยกฎหมาย"

ความจริงแล้ว ทุกประเทศ ไม่ว่าจะเป็นไทย จีน แขก ฝรั่ง ต่างก็มีการออกกฎหมายมาใช้บังคับกับประชาชน หากนิติรัฐมีความหมายตามคำนิยามข้างต้น เราก็คงปฏิเสธไม่ได้ว่าทุกประเทศที่กล่าวมานี้ต่างก็ปกครองกันโดยหลักนิติรัฐทั้งนั้น

ประเทศไทยในยุครัฐประหาร ซึ่งกฎหมายหลายฉบับถูกออกโดยหัวหน้าคณะรัฐประหารเพียงคนเดียว ก็เป็นการปกครองโดยหลักนิติรัฐ ประเทศเมียนมาร์ก็มีหลักนิติรัฐเป็นสารัตถะในการ ปกครอง

น่าสนใจว่าหลักนิติรัฐมีความหมายเช่นนั้นหรือไม่ ถ้าไม่ใช่แล้ว "นิติรัฐ" มีความหมายที่แท้จริงอย่างไร

อาจารย์ธีระ สุธีวรางกูร ได้ร่วมตั้งคำถามที่น่าสนใจเกี่ยวกับคำว่านิติรัฐขึ้นมา ว่าความหมายของนิติรัฐนั้นคงมิได้มีเพียงความหมายโดยแคบที่บอกว่า นิติรัฐคือรัฐที่ปกครองโดยกฏหมาย...แล้วความหมายที่แท้จริงของนิติรัฐมันคืออะไรกันน้อ?นี่เป็นคำถามที่เราต้องช่วยกัยร่วมค้นหาคำตอบแล้วค่ะว่ามันคืออะไร 

นิติรัฐ มาจากคำในภาษาเยอรมันว่า Rechtsstaat หมายถึงการที่รัฐอยู่ภายใต้กฎหมาย ในแง่นี้ไม่ว่าฝ่ายบริหารจะมาด้วยวิธีที่ชอบธรรมอย่างการเลือกตั้ง หรือ การรัฐประหาร ทั้งสองก็สามารถกล่าวอ้างได้ทั้งสื้น อย่างไรก็ตามนักคิดเยอรมันมักอ้างหลักสำตัญของนิติรัฐ มาจาก Immanuel Kant ซึ่งให้ความสำคัญกับระบอบประชาธิปไตย เช่น การแบ่งอำนาจรัฐเป็นสามส่วนเพื่อการถ่วงดุลอำนาจ

kritzw

นิติรัฐ(État de droit)ในเชิงโครงสร้าง ตามความเห็นของผู้เขียนคงต้องแยกศัพท์ออกเป็น "นิติ" คำหนึ่งและคำว่า"รัฐ" อีกคำหนึ่ง แนวความคิดพื้นฐาน คือ การเอานิติ(กฎหมาย) ไปจำกัดไปควบคุมการกระทำของ "รัฐ" มิให้กระทำการใดที่เป็นการกระทบกระเทือนสิทธิของประชาชน เว้นแต่มีกฎหมายให้อำนาจกระทำการดังกล่าวได้

กล่าวกันว่าหลักคิดในเรื่องนี้มีที่มาจากแนวคิดของ 'อริสโตเติล' ที่ได้เสนอไว้ตั้งแต่เมื่อครั้งก่อนคริสตกาล เขาพยายามเน้นให้เห็นถึงความจำเป็นอย่างยิ่งของหลักการปกครองโดยกฎหมาย แตกต่างสิ้นเชิงกับการปกครองโดยปุถุชน ซึ่งแนวโน้มมักจะไม่คงเส้นคงวา ถือเอาเป็นหลักเกณฑ์แน่นอนไม่ค่อยได้

ความเป็นอิสระของตุลาการถือเป็นส่วนหนึ่งของหลักนิติรัฐและเป็นหลักค้ำจุนที่สำคัญของความเป็นประชาธิปไตยและสิทธิเสรีภาพของประชาชนด้วย หลักความเป็นอิสระของตุลาการนั้นหมายความว่า ตุลาการต้องเป็นอิสระทั้งจากภายนอก คือจากฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหารรวมทั้งอิสระจากฝ่ายตุลาการด้วยกันเอง กล่าวคือ การพิจารณาคดีของผู้พิพากษาจะไม่ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของตุลาการที่อาวุโสกว่าหรือผู้บังคับบัญชา

 รวมลิงค์ไฟล์เสียงและบทความจากงานเสวนา "นิติรัฐแบบไทยๆ : เมื่อความมั่นคงและสิทธิเสรีภาพถูกคุกคาม" วันที่ 17 ธันวาคม 2552 ห้องประชุมจิตติ ติงศภัทิย์ มหาวิทยาลัยธรรศาสตร์

 

ผู้ดูแล

สวัสดีค่ะเพื่อนๆ ชาว OpenThaiDemoc
วันนี้ Editor มีแบบสอบถามมาให้ช่วยทำนิดหน่อยค่ะ :p
เป็นแบบสอบถามเกี่ยวเนื่องมาจากงานเสวนาโต๊ะกลม "นิติรัฐแบบไทยๆ : เมื่อความมั่นคงและสิทธิเสรีภาพถูกคุกคาม" เมื่อวันที่ 17 ธันวา 2552 ค่ะ

ฝากด้วยนะคะ ^___^
Editor

ปล.ตัวเลือกมี 6 ตัวนะคะ เลื่อนๆ ดูให้ครบเน้อ

ผู้ดูแล

ข้อสรุปจากวงเสวนาโต๊ะกลมหัวข้อ "อำนาจประชาชนพิชิตอำนาจรัฐ" โดยโครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฏหมายประชาชน(iLaw) ร่วมกับคณะทำงานยุติธรรมเพื่อสันติภาพ เครือข่ายนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน สมาคมสิทธิเสรีภาพของประชาชน (สสส.) และมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (ขอบคุณข่าวจากประชาไทค่ะ)

คลิปพูดคุยสั้นๆ กับเลขาธิการ สนนท. ปี52 ทั้งเกี่ยวกับทั้งการเมืองในปัจจุบัน
รวมถึงการตอบคำถามของอารย์ธีระที่ว่า หากนิติรัฐไม่ใช่แค่รัฐที่มีกฏหมายแล้วนิติรัฐมันคืออะไรกันแน่

ผู้ดูแล

 แวะเวียนไปเก็บกันมาฝากสำหรับความหมายของนิติรัฐที่มีผู้พูด และบันทึกถึงไว้ในที่ต่างๆ ค่ะ
แฟนๆ เวบเราสามารถช่วยเพิ่มเติมมาได้ในกรณีที่ Editor ตกหล่นคำพูดไหน ของใคร ที่คุณคิดว่าเป็นประโยคสำคัญ เด่นๆ อ่านแล้วเข้าใจชัดเจนเลยว่า "นิติรัฐนั้น จริงแท้แล้วคืออะไร?
 

รายการบ้านเมืองไม่ใช่ของเรา ChuPitchTV ตอนที่ 61
ชวนคุยเรื่องนิติรัฐกับอาจารย์พรสันต์ เลี้ยงบุญเลิศชัย คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ

 

 

มานพ แก้วผกา 1 ใน 14 แรงงานเจ้าของโรงงานสมานฉันท์(Solidarity Group) โรงงานที่ตั้งขึ้นมาด้วยแรงงาน และบริหารงานด้วยแรงงาน จะมาเล่าให้ฟังถึงการเมืองไทยในปัจจุบันในทัศนะของแรงงานที่ต่อสู้และมองเห็นการต่อสู้เพื่อความเป็นธรรมในสังคมมายาวนาน

เกรียงศัีกดิ์'s picture

ผมคิดว่าความหมาย

ผมคิดว่าความหมาย "รัฐที่ปกครองด้วยกฏหมาย" อาจจะยังถูกไม่หมด เพราะมีคำถามตามมาเยอะ เช่น กฎหมายที่ว่า มีที่มาอย่างไร ถูกเขียนโดยกระบวนการที่เป็นประชาธิปไตยหรือไม่

สำหรับผม กฎหมายนี้ต้องมาจากความต้องการของประชาชนและจะต้องคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ รวมทั้งเคารพสิทธิมนุษยชนครับ

riverstar's picture

เห็นด้วยค่ะว่านิติรัฐไม่ใช่แค

เห็นด้วยค่ะว่านิติรัฐไม่ใช่แค่รัฐที่ปกครองด้วยกฏหมาย
แต่บางทีก็รู้สึกสิ้นหวังนิดๆ ว่าแม้แต่จะเป็นรัฐที่ปกครองด้วยกฏหมายเรายังเป็นไม่ได้เลย แล้วเราจะเป็นนิติรัฐได้มั้ยน้อ

Anonymous's picture

คนในรัฐไหนก็ต้องทำตามกฏหมายขอ

คนในรัฐไหนก็ต้องทำตามกฏหมายของรัฐนั้น ทำผิดก็ต้องยอมรับผิด
คิดว่าตัวเองไม่ผิดก็ต้องต่อสู่ในแง่ข้อกฏหมาย

Anonymous's picture

คนในรัฐไหนก็ต้องทำตามกฏหมายขอ

คนในรัฐไหนก็ต้องทำตามกฏหมายของรัฐนั้น ทำผิดก็ต้องยอมรับผิด
คิดว่าตัวเองไม่ผิดก็ต้องต่อสู่ในแง่ข้อกฏหมาย

riverstar's picture

แล้วถ้ากฏหมายไม่เป็นธรรม

แล้วถ้ากฏหมายไม่เป็นธรรม การต่อสู้ในแง่ของกฏหมายจะสร้างความชอบธรรมได้มั้ย?

Anonymous's picture

โจรมักจะว่ากฏหมายเป็นธรรมเมื่

โจรมักจะว่ากฏหมายเป็นธรรมเมื่อตัวเองชนะ และมักอ้างว่าโดนกฏหมายกลั่นแกล้งและไม่เป็นธรรมเมื่อตัวเองแพ้และเสียผลประโยชน์ จึงพยายามที่จะซื้อผู้ที่ควบคุมกฏหมาย อย่างคดีถุงขนม 2 ล้านบาท

Anonymous's picture

ขอยกตัวอย่างกฎหมายที่ไม่เป็นธ

ขอยกตัวอย่างกฎหมายที่ไม่เป็นธรรม ของรัฐพม่า นะครับ

รัฐบาลสามารถจับกุมผู้ต้องสงสัยว่าก่อความไม่สงบและคิดล้มล้างรัฐบาลได้โดยไม่ต้องมีการสอบสวนใดๆ (และส่วนใหญ่ผู้ต้องสงสัยเหล่านั้นจะถูกจำคุกอยู่เป็นเวลานานนับเดือนนับปี)*

*อองตู สมาชิกสภานักกฎหมายพม่า

หากกฎหมายไม่เป็นธรรมตั้งแต่แรกแล้ว การต่อสู่ในแง่ข้อกฏหมาย ก็แทบจะไม่มีผลอะไรเลยไม่ใช่หรือครับ

riverstar's picture

เราว่าของไทยก็มีนะ...อย่างตัว

เราว่าของไทยก็มีนะ...อย่างตัว พรบ.การกระทำความผิดทางคอมพิวเตอร์ ในมาตรา 14 ที่ไม่เขียนให้ชัดเจน รวมถึงการเอามาใช้แทนป.อาญามาตรา 112 (ซึ่ง ป.อาญา มาตรา 112 เราว่าก็มีปัญหานะทั้งในเรื่องการนำไปใช้ และเรื่องของกระบวนการในการนำไปใช้)

Anonymous's picture

ว่ากันจริง ๆ ตาม

ว่ากันจริง ๆ ตาม พรบ.คอมพิวเตอร์ แล้ว
-internet cafe
-มหาวิทยาลัย
-บริษัทที่มี internet ให้พนักงานใช้
-true green wifi (bangkok wifi)
-etc.

ถือว่ามีความผิดตาม มาตราที่ 26 พรบ คอมพิวเตอร์ คือ
-ผู้ให้บริการต้องเก็บรักษาข้อมูลจราจรทางคอมพิวเตอร์ไว้ไม่น้อยกว่าเก้าสิบวันนับแต่วันที่ข้อมูลนั้นเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์
* ไม่มีใครทำกันครับ ลำบากและยุ่งยาก และสิ้นเปลืองมาก

-ผู้ให้บริการจะต้องเก็บรักษาข้อมูลของผู้ใช้บริการเท่าที่จำเป็นเพื่อให้สามารถระบุตัวผู้ใช้บริการ
*ไม่สามารถทำได้ในทางปฏิบัติ เพราะในทางปฏิบัติมันคือการเก็บข้อมูลที่วิ่งเข้า-ออก ซึ่ง มีขนาด หลายร้อย MB อาจถึงหลัก GB

Anonymous's picture

เรียกง่าย ๆ ว่า พรบ

เรียกง่าย ๆ ว่า พรบ จับแพะครับ

editor's picture

ลองมาแสดงความเห็นกันดูหน่อยมั

ลองมาแสดงความเห็นกันดูหน่อยมั้ยคะว่า "นิติรัฐ" ในความหมายของแต่ละคนคืออะไร?

Anonymous's picture

นิติรัฐ น่าคู่ กับนิติธรรม

นิติรัฐ น่าคู่ กับนิติธรรม เพราะถ้าไม่มีนิติธรรม ความเป็นกลางก็ไม่เกิดขึ้นและบังเกิดความไม่ชอบธรรม ก่อนที่จะเกิดนิติรัฐ ควรจะเกิดนิติธรรมขึ้นมาก่อนเพราะหลักกฏหมายมักจะยึดถือตามแบบ หลักธรรมก่อนและตามด้วยจารีประเพณี ถ้าเราพิจณาการเขียนกฏหมายตามแบบนิติธรรมแล้ว ความเป็นอยู่ของประชาชนจะดีขึ้นเพราะกฏหมายเขียนโดยอาศัยหลักธรรมและจารีประเพณี กฏหมายที่ตราขึ้นมาก็จะไม่ขัดความรู้สึกของประชาชน ถ้ากฏหมายไม่ขัดความรู้สึกของประชาชนแล้วก็ย่อมส่งผลให้ประชาชนเคารพในตัวบทกฏหมายมากขึ้น เมื่อถึงตอนนั้นนิติรัฐก็จะเกิดขึ้นได้เองโดยไม่ต้องอาศัยสิ่งอืนสิ่งใด
ยกตัวอย่าง่ายๆ ถ้าบ้านคุณ มีคนอาศัยอยู่รวมกันต่างฝ่ายต่างรู้หน้าที่ซึ้งกันและกันแบ่งหน้าที่การทำงาน โดยแต่ละคนพอใจในหน้าที่ตนได้รับ พอที่จะช่วยหากขาดคนใดคนหนึ่งไป โดยที่ตัวเองทำด้วยความเต็มใจโดยไม่มีความรู้สึกว่าเราถูกบังคับให้ทำ คุณคิดว่ามันจะดีแค่ไหนละ

riverstar's picture

วันก่อนได้มีโอกาส(ฟังคนอื่นเค

วันก่อนได้มีโอกาส(ฟังคนอื่นเค้า)คุยแลกเปลี่ยนกับน้องที่ม.เกษตรฯ
มีคำพูนึงที่น้องเค้าพูด น้องเค้าอ้างคำของอาจารย์ท่านนึง(น่าจะเป็นในสายนิติฯนี่แหละ...แต่ดาวจำชื่อไม่ได้ >_<) ว่า "กฏหมายต้องเริ่มจากความบริสุทธิ์ยุติธรรม"(ประมาณนี้นะ...)

ซึ่งจริงๆ ถ้าให้ดาวตีความหมายของคำว่า "บริสุทธิ์" กับคำว่า "ยุติธรรม"
บริสุทธิ์น่าจะหมายถึงที่มาของกฏหมายนั้นต้องบริสุทธิ์(ในระบอบประชาธิปไตย) ไม่มีการใช้อำนาจแทรกแซงในการออกกฏหมาย และการออกกฏหมายนั้นต้องออกด้วยคนที่ผ่านการเห็นชอบจากประชาชน และตัวกฏหมายควรได้รับการเห็นชอบจากประชาชน และเปิดให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมในทุกๆ ขั้นตอน

ส่วนยุติธรรมนั้นน่าจะหมายถึงเรื่องของการบังคับใช้ กฏหมายต้องบังคับใช้กับทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน ใช้มาตรฐานในการพิจารณาความเดียวกัน...

แต่ที่สำคัญที่สุดดาวมองว่าคือเรื่องของความบริสุทธิ์ของการออกกฏหมายนั่นแหละ

คนจนในเมือง's picture

ประชาธิปไตย:

ประชาธิปไตย: ความเท่าเทียมมีสิทธิเสรีภาพเท่ากันในความเป็นประชาชน แต่ทุกวันนี้ประเทศไทยไม่ได้แตกต่างจากอินเดีย คือ แบ่งชนชั้นวรรณะ ความมีสิืิทธิเสรีภาพยังคงเห็นได้ชัดเจนในชนชั้นสูงหรือชนชั้นปกครอง เช่นการกินดีอยู่ดี มีอำนาจ เหนือกว่า ชนชนล่าง เช่น ชาวนา ชาวไร่ ในชนบท ยังคงมีความอดอยาก ยากจน ซึ่งมีมานานหลายชั่วอายุคน สรุป: ประชาธิปไตยไม่มีวันเกิดขึ้นในประเทศไทยแน่นอน เพราะทุกวันนี้มีสภาพยิ่งกว่าเผด็จการแต่อ้างประชาธิปไตยหลอกประชาชนไปวัน ๆ

Demo_Crazii's picture

ประเทศไทยมีประชาธิปไตยระดับแอ

ประเทศไทยมีประชาธิปไตยระดับแอดวานซ์แล้วครับ ขาดอย่างเดียว คือ..................พื้นฐาน

เกรียงศัีกดิ์'s picture

อีกมุมที่น่าสนใจคือลองคิดว่า

อีกมุมที่น่าสนใจคือลองคิดว่า นิติรัฐในทางทฤษฎีและในทางปฏิบัติมีความแตกต่างกันแค่ไหน ในบริบทของประชาธิปไตย (แบบ) ไทย และอะไรเป็นสาเหตุหรือปัจจัยที่ทำให้เกิดความแตกต่างอย่างที่ว่า

ม้าเร็ว's picture

สวัสดีครับทุกๆท่าน

สวัสดีครับทุกๆท่าน มีรูปบางส่วนมาฝากครับ
ที่นี่ครับ

http://www.sanamluang.tv/board/index.php?topic=811.0

และที่นี่

http://picasaweb.google.com/speedwnc8/17122009?feat=directlink

ส่วนคลิ๊ป ต้องรอก่อน จะขึ้นมาที่นี่ครับ

http://www.sanamluang.tv/board/index.php?board=4.0

ให้กำลังใจทีมงานทุกท่านครับ

editor's picture

ขอบคุณค่ะคุณม้าเร็ว

ขอบคุณค่ะคุณม้าเร็ว ^___^
เมื่อวานต้องขอโทษเพื่อนๆ ที่ติดตามถ่ายทอดสดทางเวบเราด้วย มีเหตุขัดข้องทางเทคนิคนิดหน่อยค่ะ
ยังไงต้องขอบคุณพี่จากสนามหลวงทีวี ที่มาช่วยถ่ายทอผ่านเวบของสนามหลวงทีวีด้วยค่ะ

4CLKU6WZ's picture

นิติรัฐ ควบคู่ กับ นิติธรรม

นิติรัฐ ควบคู่ กับ นิติธรรม

ญาไทย's picture

สวัสดีค่ะ

สวัสดีค่ะ ขอคำแนะนำด้วยเพิ่งสมัครเข้ามาเป็นสมาชิกค่ะ

พี่อรินพูดให้คิดว่า รู้น้อยประหลาดมาก รู้มากประหลาดน้อย อืมจริงนะ

อธิปัตย์'s picture

อยากร่วมกิจกรรมด้วยจัง ถ้ามีก

อยากร่วมกิจกรรมด้วยจัง
ถ้ามีกิจกรรมหรือสัมมนาก็บอกด้วยนะคับ

topkaji's picture

นิติรัฐ คือ อะไรครับ

นิติรัฐ คือ อะไรครับ เอาเเบบง่ายๆนะ